Değerli Charterucakbileti okurları, bugün Mısırlılar parşömen denilen kağıt türünü bulmuşlardır doğru mu yanlış mı başlığını ayrıntılı şekilde açıyoruz.
Mısırlılar Parşömen Denilen Kâğıt Türünü Bulmuşlardır: Doğru mu, Yanlış mı?
Bir müzede binlerce yıl öncesinden kalma bir yazıyla karşılaştığımızı düşünelim. Üzerindeki işaretler hâlâ okunabiliyor, ancak onu yazan insanın kim olduğunu bilmiyoruz. Böyle bir belge, geçmişle aramızda nasıl bir köprü kurabilir? Peki, bu belgeler papirüse mi, parşömene mi yazılmıştır?
“Mısırlılar parşömen denilen kâğıt türünü bulmuşlardır.” ifadesi yanlıştır. Eski Mısırlılar, özellikle papirüs adı verilen yazı malzemesini üretmeleri ve yaygın biçimde kullanmalarıyla tanınır. Parşömen ise hayvan derisinin özel işlemlerden geçirilmesiyle elde edilen farklı bir yazı malzemesidir.
Bu ayrım yalnızca tarihî bir ayrıntı değildir. İnsanlığın bilgiyi saklama, aktarma ve gelecek kuşaklara ulaştırma çabasını anlamak için de önemlidir.
Papirüs ve parşömen, geçmişte kitapların, belgelerin ve önemli kayıtların hazırlanmasında kullanılan iki farklı yazı malzemesidir. Ancak üretim yöntemleri ve tarihsel kökenleri birbirinden ayrılır.
The papyrus plant, once a pillar of ancient Egyptian civilization, is now used as an ornamental plant.
Photos of Ancient Egyptian Kha Book of the Dead papyrus Museum Antiquity, Thebes 1550 to 1292 BC – MuseoPics
الكشف عن أطول بردية كاملة.. تبلغ 16 مترا وتحتوي على نصوص كتاب الموتى (صور) – ترافل يلا
7
Papirüs, Nil Nehri çevresinde yetişen Cyperus papyrus bitkisinin gövdesinden elde edilirdi. Bitkinin iç kısmından çıkarılan ince şeritler yan yana ve çapraz biçimde yerleştirilir, ardından bastırılarak kurutulurdu. Böylece üzerine yazı yazılabilen bir yüzey oluşturulurdu.
Papirüsün Eski Mısır’da kullanımı binlerce yıl öncesine uzanır. Mısırlılar bu malzemeyi dinî metinlerde, idari kayıtlarda, mektuplarda ve edebî eserlerde kullandılar.
Papirüsün öne çıkan özellikleri şunlardır:
– Bitkisel kökenlidir.
– Üretiminde Nil çevresindeki doğal kaynaklardan yararlanılmıştır.
– Rulo hâlinde saklanmaya elverişlidir.
– Yazılı belgelerin ve kültürel mirasın korunmasına katkıda bulunmuştur.
Bir bitkiden elde edilen bu malzemenin devlet yönetiminden edebiyata kadar uzanan bir kullanım alanına sahip olması, doğal kaynakların uygarlıkların gelişimini nasıl etkilediğini gösterir.
Peki, bir toplumun çevresindeki doğal kaynaklar, onun bilgi üretme biçimini ne kadar değiştirebilir?
Smarthistory – Parchment (the good, the bad, and the ugly)
The Codex Sinaiticus Rescriptus, Codex Sinaiticus Rescriptus, in Christian-Palestinian Aramaic and Georgian, manuscript on vellum [Mt Sinai, Egypt, the underlying text late 5th-7th century, the overlying text 979] | Christie’s
Old medieval book, close up
7
Parşömen, genellikle koyun, keçi veya dana gibi hayvanların derilerinin temizlenip gerilmesi, kurutulması ve işlenmesiyle hazırlanır. Papirüsten farklı olarak bitkisel değil, hayvansal kökenlidir.
Parşömenin geçmişi antik çağlara uzanır. Geleneksel anlatıda, Bergama Krallığı’nın parşömenin geliştirilmesiyle ilişkisi öne çıkar. Ancak bu durum, parşömenin ilk kez Bergama’da veya tek bir tarihte icat edildiğinin kesin olarak kanıtlandığı anlamına gelmez.
Parşömenin başlıca özellikleri şunlardır:
– Hayvan derisinden üretilir.
– Uygun koşullarda uzun süre dayanabilir.
– İki yüzüne de yazı yazılabilir.
– Katlanarak kitap biçimindeki el yazmalarının hazırlanmasında kullanılabilir.
Özellikle Orta Çağ boyunca parşömen, el yazması kitapların üretiminde önemli bir yere sahipti.
Sizce bilgiyi saklamak için seçilen malzemenin bitkisel ya da hayvansal olması, bir uygarlığın kültürünü nasıl etkiler?
Parşömen kelimesi, antik çağdaki Bergama kentiyle ilişkilendirilen pergamenum sözcüğünden gelir. Bergama, bugünkü İzmir’in Bergama ilçesinin bulunduğu bölgede yer alan önemli bir antik kültür merkezidir.
Antik kaynaklarda Bergama’nın parşömen üretimiyle bağlantısı anlatılır. Bununla birlikte tarihçiler, derinin yazı malzemesi olarak kullanımını tek bir topluma veya mucide bağlamanın doğru olmayabileceğini vurgulayan daha temkinli bir yaklaşım benimser.
Burada iki kavramı birbirinden ayırmak gerekir:
– Papirüs: Eski Mısır’la güçlü biçimde özdeşleşen bitkisel yazı malzemesi.
– Parşömen: Antik çağda kullanılan, hayvan derisinden hazırlanan yazı malzemesi.
Dolayısıyla “Mısırlılar parşömeni bulmuştur” ifadesi, bu iki farklı malzemeyi birbirine karıştırdığı için yanlıştır.
Parşömen, dayanıklılığı ve kitap biçiminde kullanılmaya elverişli olması sayesinde yazılı kültürün gelişiminde önemli rol oynadı. Papirüs ruloları uzun metinler için kullanılırken parşömen yaprakları katlanıp bir araya getirilerek kodeks adı verilen kitap biçiminin yaygınlaşmasına katkıda bulundu.
Bu değişim, bilginin yalnızca yazılmasını değil, düzenlenmesini ve yeniden bulunmasını da kolaylaştırdı.
Bir metnin kolay taşınması ve farklı bölümlerinin hızla bulunabilmesi, bilginin yayılmasını sizce nasıl değiştirirdi?
Papirüs ve parşömen, günümüzde günlük yazışmalarda kullanılan sıradan malzemeler olmaktan çıkmış olsa da tarih, arkeoloji, sanat tarihi ve konservasyon alanlarında önemini korur.
Araştırmacılar bu malzemeleri inceleyerek geçmiş toplumların yazı alışkanlıklarını, ekonomik ilişkilerini, dinî inançlarını ve idari yapılarını anlamaya çalışır.
Örneğin eski bir papirüs üzerindeki vergi kaydı, yalnızca yazı tarihine değil, dönemin ekonomisine de ışık tutabilir. Bir parşömen el yazması ise dilin, edebiyatın ve dinî düşüncenin tarihsel gelişimini ortaya koyabilir.
Bugün tarihî yazı malzemeleriyle ilgili başlıca meselelerden biri, fiziksel belgelerin gelecek kuşaklara nasıl aktarılacağıdır. Nem, sıcaklık, ışık ve yanlış saklama koşulları, papirüs ve parşömenin zarar görmesine yol açabilir.
Dijitalleştirme projeleri, bu belgelerin görüntülerini daha geniş kitlelere ulaştırırken orijinal malzemenin korunmasının yerini bütünüyle tutmaz. Çünkü fiziksel yüzey, üretim tekniği ve malzemenin yapısı da tarihsel bilgi taşır.
Bu nedenle kültürel mirasın korunmasında hem bilimsel konservasyon hem de dijital arşivleme önemlidir.
Bir tarihî belgenin dijital kopyasını okumak, onu gerçek hâliyle incelemekle aynı deneyimi sunabilir mi?
Papirüs ve parşömenin tarihini daha ayrıntılı araştırmak isteyenler için şu kaynaklar yararlıdır:
– Encyclopaedia Britannica – Papyrus. Papirüsün üretimi, özellikleri ve tarihsel kullanımı hakkında genel bilgi sunar.
– Encyclopaedia Britannica – Parchment. Parşömenin yapısı, üretimi ve tarih içindeki yeri ele alınır.
– The Metropolitan Museum of Art. Antik Mısır eserleri ve yazılı kültürün maddi kalıntıları hakkında müze koleksiyonları ve araştırma içerikleri sunar.
Bu kaynaklar, iki malzemenin birbirinden farklı tarihsel özelliklerini anlamak için başlangıç noktası olabilir. Antik çağdaki üretim tarihlerini değerlendirirken ise geleneksel anlatılarla arkeolojik kanıtları birbirinden ayırmak gerekir.
Cevap: Yanlış. Eski Mısırlılar papirüsün üretimi ve kullanımıyla tanınır. Parşömen ise hayvan derisinden elde edilen farklı bir yazı malzemesidir ve antik çağda çeşitli toplumlar tarafından kullanılmıştır.
Konuyu hatırlamak için şu ayrım yeterlidir:
– Papirüs = Bitki gövdesinden hazırlanan yazı malzemesi.
– Parşömen = İşlenmiş hayvan derisinden hazırlanan yazı malzemesi.
Bu iki malzeme, insanlığın bilgiyi koruma ve aktarma arayışının farklı aşamalarını temsil eder. Bir zamanlar bitki liflerine ve hayvan derilerine yazılan düşünceler, bugün dijital ekranlarda yaşamaya devam ediyor.
Geçmişten kalan bir belgeyi incelerken asıl soru yalnızca onun hangi malzemeden yapıldığı değildir: Bugün ürettiğimiz bilgilerin hangileri, binlerce yıl sonra insanlara bizim dünyamız hakkında bir şeyler anlatabilecek?
Charterucakbileti olarak Mısırlılar parşömen denilen kağıt türünü bulmuşlardır doğru mu yanlış mı ile ilgili faydalı bir derleme sunmaya çalıştık.